Wat is het verhaal achter de Batavia?

0
1990

Yo ho, yo ho, a pirate’s life for me! Met zijn warrige dreadlocks, (lege) flessen rum en aangeschoten humor is captain Jack Sparrow (Johnny Depp) ongetwijfeld de meest legendarische piraat die we kennen. De naam Francisco Pelsaert zal niet zo snel een belletje laten rinkelen. En toch doet het verhaal van deze zeeman niet onder voor de avonturen van de charmante piraat.

Koop een ticket voor de teletijdmachine en reis terug naar het jaar 1628. Het verhaal van de Batavia begint in de haven van de Peperwerf in Amsterdam. Aan boord geen piraten, maar wel ruim 300 passagiers en bemanningsleden (in zeemanstaal opvarenden genoemd) die zich klaarmaken voor een maandenlange reis naar het Verre Oosten met als eindbestemming Java.

Opperkoopman Francisco Pelsaert heeft de leiding op het schip. Zijn belangrijkste taak is de handelswaren, bestaande uit onder andere goudkisten en juwelen, veilig over te brengen naar het Indonesische eiland. Naast matrozen, handelaren en militairen gaan ook gezinnen mee aan boord, zoals het achtkoppige gezin van de predikant Bastiaens en de vrouwen en kinderen van soldaten en hoge bemanningsleden. Anderen gaan naar Java voor de liefde. De jonge vrouw Lucretia Jans zou op Java trouwen met een rijke koopman.

Zwemmen of verzuipen

Vol goede moed gaan de zeevaarders op reis, maar de Batavia zal nooit op plaats van bestemming aankomen. Na een reis van zeven maanden strandt het trotse VOC-schip  voor de kust van West-Australië. Met een sloep en een kleinere boot kunnen de overlevenden zich in veiligheid brengen op de nabijgelegen eilanden. Met wat hout en ander aangespoeld materiaal bouwen de schipbreukelingen hutten om zich tegen de regen en zon te beschermen. Meer hebben ze niet. De dag na de stranding gaat onder leiding van Francisco Pelsaert een klein groepje mensen met de sloep en het kleine bootje op zoek naar drinkwater. De zoektocht levert niets op. In plaats van terug te keren naar de achterblijvers, besluit Pelsaert alsnog de lange reis naar Java te ondernemen om hulp te halen. Maar voor veel mensen is die hulp te laat.

Muiterij

Het is niet de honger en de dorst dat 120 mensen hun leven kost. Muiters terroriseren wekenlang het eiland. Onschuldige vrouwen, mannen en kinderen worden op gruwelijke wijze vermoord. Dit eiland krijgt later de horrornaam Batavia’s Kerkhof. Slechts een klein groepje overlevenden op een ander eiland, biedt weerstand aan de muiters en kunnen de terugkerende Francisco Pelsaert op tijd waarschuwen. Na een hevig gevecht lukt het Pelsaert de bendeleden gevangen te nemen. De straffen voor de moord op zoveel onschuldigen en voor de muiterij is niet mis. Acht muiters krijgen de strop. Van sommige hakt de beul eerst nog de handen af. Anderen worden veroordeeld tot straffen als kielhalen en zweepslagen.

Van de 341 opvarenden hebben uiteindelijk 68 mannen, 7 vrouwen en 2 kinderen de ramp overleefd. Pelsaert overlijdt een jaar later op 35-jarige leeftijd. Dankzij het logboek dat hij 385 jaar geleden bijhield, weten wij nu wat er met de echte Batavia is gebeurd.